نوروز در ترکیه چگونه برگزار می شود؟
به گزارش دور زمین، نوروز («روز نو») یک جشن باستانی به مناسبت آغاز بهار و نو شدن طبیعت است که بیش از سه هزار سال در نقاط مختلف خاورمیانه و آسیای میانه برگزار میشود. به گفته یونسکو، این جشن شامل آیینهایی مانند برپایی سفره ویژه، خوردن غذاهای نمادین، پوشیدن لباس نو، انجام دیدوبازدید و تبادل هدیه است. در ترکیه نیز «نو روز» (Nevruz) با نامهای گوناگونی مانند «نوروزی سلطان»، «نیووروز/نیوڕۆژ» (Newroz کردی)، «نوروز»، «Mart Dokuzu» (نهم مارس) و «Yumurta Bayramı» (جشن تخممرغ) شناخته میشود. این تاریخ هر سال مصادف با اعتدال بهاری (معمولاً 21 مارس) است، و به باور برخی روایتهای تاریخی بین ترکیهایها، روز آزادی قوم ترک از اسارت (اسطوره ارگنکون) محسوب میشود.
آیینها و رسوم نوروز در ترکیه
جشن نوروز در ترکیه نیز همچون دیگر نقاط، با آغاز بهار گره خورده و شامل آیینهای شادی است. مهمترین آداب نوروز طبق منابع رسمی به شرح زیر است:
- خانهتکانی و پوشیدن لباس نو؛
- تزئین محل جشن و پرواز بادبادکها؛
- بازی با تخممرغهای رنگی (شرکتکنندگان دو تخممرغ را به هم میزنند تا مقاومتشان بسنجد)؛
- گردهمایی دور آتش و پریدن از روی شعلهها برای پاکی و دور کردن بدیها؛
- برپایی رقصهای محلی و موسیقی سنتی (مانند رقص هالای) در فضای جشن.
این آیینها نمادی از «بیرون کردن زمستان و استقبال از بهار» است. برای نمونه، در جشن نوروز دیاربکر دهها تن الوار چوب برپا شده و شرکتکنندگان با پریدن از شعلههای آتش، سال نو را خوشآمد میگویند.
مناطق و مراسم عمومی نوروز
مراسم نوروز در ترکیه بیشتر در نواحی کردنشین جنوبشرق و برخی شهرهای بزرگ برگزار میشود. هر سال در دیاربکر (کردستان ترکیه) هزاران نفر در میدانهای عمومی گرد آمده و ضمن پایکوبی هالای و پریدن از آتش، پیام صلح و همبستگی سر میدهند. در سال 2026 مراسم نوروز دیاربکر حتی تحت عنوان «نوروز آزادی و دموکراسی» برگزار شد و گروههای مختلف اجتماعی و احزاب سیاسی در آن شرکت کردند.
در شهرهای دیگر نیز جشنهای نوروز برگزار میشود. برای مثال، استانبول با جمعیت بزرگ کرد، هر سال در میدان «ینیکاپی» مشعل نوروز را روشن میکند (مثلاً در 2026 این مراسم 47مین سال خود را تجربه کرد). غازیآنتپ از جمله شهرهایی است که دولت مرکزی در آن جشن رسمی نوروز راه میاندازد: نمایندگان دولتی آتش را روشن کرده و مراسم سنتی مانند بازی تخممرغ را اجرا میکنند. بهطور کلی، بزرگترین تجمعات نوروز در ترکیه در استان دیاربکر و چند شهر کردنشین دیگر و همچنین در رویدادهای رسمی استانبول و غازیآنتپ رخ میدهد.
جایگاه رسمی و تاریخچه
مطابق اعلام وزارت فرهنگ ترکیه، نوروز (Nevruz) در سال 2009 به عنوان میراث فرهنگی ناملموس بشری در فهرست یونسکو ثبت شد که جمهوری اسلامی ایران و ترکیه نیز از کشورها مشارکتکننده در این نامنویسی بودند. در سال 2016 این ثبت با پیوستن چند کشور دیگر گسترده شد. همچنین روز 21 مارس به عنوان «روز جهانی نوروز» توسط سازمان ملل تعیین شده است.
با این حال، وضعیت قانونی نوروز در ترکیه پیچیده بوده است. هرچند این جشن در قانون تعطیلات رسمی ترکیه به رسمیت شناخته نشده و تا ژوئن 2026 طرح ادغام آن به تعطیلی رسمی در مجلس مطرح است، اما در عمل مقامات شهری و ملی تمایل نشان دادهاند تا نوروز را جشن بگیرند. از دهه 1990 به بعد، محدودیتهای زیادی برای گردهمایی نوروز وضع شده بود، مثلاً در دهه 1380 شمسی (2000 میلادی) مقامات استانبول این جشن را در فضای باز ممنوع کردند و پلیس با تجمعکنندگان برخورد میکرد. اما در سالهای اخیر، تجمعات بزرگ نوروز در فضای باز مجاز شده و حتی برخی از مقامات دولتی در آن حضور مییابند.
تفاوت نوروز ترکیه با ایران
نوروز ایران که سال نو رسمی مردم ایران است، شامل آداب اختصاصی همچون چارشنبهسوری (آتشبازی در سهشنبه آخر سال) و برپایی سفره هفتسین میشود. همچنین در ایران تعطیلات رسمی بیش از یک هفته است. در مقابل، نوروز در ترکیه بیشتر یک جشن فرهنگی و آئینی است تا تعطیلات دولتی: به جز طرح پیشنهادی تعطیلی 21 مارس که هنوز تصویب نشده، مردم موظف به مرخصی نیستند. ضمناً برخی آداب ایرانی مثل سفره هفتسین و چندشنبهسوری در نوروز ترکیه رایج نیست و جشن عموماً حول آیینهای جمعی (آتش و رقص و غذاهای مشترک) تمرکز دارد.
خوراکهای ویژه نوروز
جشن نوروز در ترکیه با خوراکهای نمادین محلی نیز همراه است. به گفته رسانههای فرهنگی استانبول، یکی از معروفترین خوراکها «چغدم پلو» است؛ این پلو در برخی نواحی مرکزی ترکیه (مثل یوزگات، سیواس و آماسیا) با اضافه کردن پیازهای زنبق علفی (چغدم) آماده میشود و معمولاً کودکان پیش از جشن با جمعآوری موادی برای درست کردن آن مشارکت میکنند. همچنین ترکیب غذاهای سنتی دیگر مناطق ترکزبان (نظیر غذاهای نوروزی آذربایجان و آسیای مرکزی) نیز در برخی جشنهای ترکیه دیده میشود.
در مجموع، نوروز در ترکیه نمایانگر ترکیبی از آداب باستانی مشترک در جهان ترک و اروپای غربی و از جمله فرهنگ کردها و ترکهای آناتولی است. هرچند این جشن در گذشته جنبه سیاسی و هویتی قویتری داشت (به ویژه در میان کردها)، امروزه هم جشنهایی با مضمون صلح، وحدت و هویت قومی در نقاط مختلف ترکیه برگزار میشود.