خبرنگاران درباره افلاطون

به گزارش مجله دور زمین، تهران- خبرنگاران- افلاطون را به عنوان معمار اصلی فلسفه سیاسی می شناسند. آموزه های او در سده های مختلف منبع الهام و مورد بحث همه متفکران و معتبرترین محافل فلسفی و سیاسی جهان بوده است. چنانچه این فیلسوف بلندپایه حیطه های تازه تری را برای بحث و بررسی مورد توجه قرار داد و بنیان تفکر و اندیشه در علوم گوناگون مانند علوم تربیتی و نظریه دولت و فلسفه آدمی را پی ریزی کرد.

خبرنگاران درباره افلاطون

مستعدترین شاگرد سـقراط، افـلاطون بود. او از سرشناس ترین خانواده های آتن به شمار می رفت. به طوری که دوره نوجوانی و جوانی او در محیطی اشرافی گذشت؛ در خانواده ای کـه عـلاقه بـه ادبیات و فلسفه در نهاد آن ریشه دوانـیده بـود. برپایه سنت یونانی به فعالیت های ورزشی پرداخت و می گویند لقب افلاطون را به دلیـل فـراخیِ سـینه اش به دست آورد، در حالی که پیش تر به نام آریـستوکلس، یـعنی به نام پدربزرگ خویش ، نامیده می شد. از چنین جوان بسیار مستعدی که در اوایل عمر خویش اشعاری غنایی و نمایشی نیز سـروده بـود، انـتظار می رفت که در عرصه شعر و سیاست بر مسند والایی تکیه زنـد.

آشنایی افلاطون با سقراط

برای افلاطون، حادثه سرنوشت ساز در زندگی او آشنایی اش با سقراط بود که در 20 سـالگی وی رخ داد و سـبب شـد که او غمنامه هایی را که برای نمایش آماده کرده بود، به کام آتش بـسپارد. افـلاطون پیـش از این رخداد به مطالعه آثار فیلسوفان پیشین پرداخته و از محضرِ کراتولوس هراکلیتوسی بهره برده بـود. او از سـقراط فـرا گرفت که توجه خویش را به حوزه اخلاقیات معطوف سازد. شاید در همین زمان بود کـه فـعالیت خودش را بـه عـنوان یـک آموزگار، البته ابتدا در حلقه ای کوچک تر آغـاز کـرد.

افلاطون از این زمان به بعد، از هر گـونه امید برای تحقق طرح های سیاسی اش دست شست و خود را تا فرارسیدنِ پیـک اجـل در 80 سالگی اش به طور کامل وقفِ تعلیم و تألیف کرد. مرجع آموزه های اصلی افلاطون سخنرانی های درسی او در آکادمی و بحث های مرتبط با آنها بود. از میان ایـن سـخنرانی های درسی فقط از یک نمونه، یعنی درباره خیر که در سنین پیری ایراد کرد در منابع قدیم به صراحت یاد شده است.

برای افلاطون، ارتباط شفاهی با شاگردانش در درجه نخستِ اهـمیت قـرار داشت. محاوره ها فقط مشتمل بر چکیده ای از این ارتباط بودند؛ اگرچه در محاورات متأخر آهنگ سخنرانی های درسی، با شدت بیشتری جلب نظر می کند. بـه نـظر مـی آید که نظام آکادمی افلاطون از سبک انجمن فیثاغوری پیروی کرده باشد. صرف نظر از این مورد، باید آن را نخستین مدرسه واقعی فلسفه یونانی بـدانیم. زیـرا پیـش از آن فقط اقدامات مقدماتی آزمایشی برای این کار مـی توان سـراغ گرفت. این تعبیر را باید در وهله نخست به منظور آشنایی بـا فـلسفه نـظری افلاطون و مباحث معرفت شناختی و اخلاقی و سیاسیِ مرتبط با آن در نظر بگیریم. از دانش های خاص فقط بـه ریـاضیات و نـجوم پرداخته می شد؛ در حالی که علوم طبیعیِ توصیفی از قبیل جانورشناسی و گیاه شناسی با اقبال چندانی مـواجه نـبودند.

فعالیت او در مقام یک نویسنده، دوره ای بالغ بر حدود 50 سال را شـامل مـی شود. اینکه او نویسندگی را در اواخر عمر سقراط شروع کرده باشد، محل نزاع است و چـندان مـحتمل به نظر نمی آید. همه نوشته های او به دسـت آیندگان رسـیده است؛ صرف نظر از هفت محاوره که در زمـان های قـدیم غیر اصیل تلقی و کنار گذاشته شده اند.

آثار افلاطون

در میان آثار افلاطون، چنانکه از مدت طولانی فعالیت ادبی وی انتظار می رود، اختلافات صوری و محتوایی شایان توجهی به نظر می رسد. فلسفه افلاطون، بدان گـونه که از طریق نوشته های او مجال ظهور می یابد، دستگاهی تام و کامل نـیست، بـلکه نـشانی از نوعی تکامل تدریجی به همراه دارد. از این رو از دوران کمال به این طرف، به نظر می آید که این فلسفه صـورتی تـام دارد؛ در عین حال که در تکامل فکری افلاطون و استمرار کار او تا سنین کهنسالی اش هیچ حـرفی نـیست، وحـدت اندیشه و رویکرد تفکر وی در برابر همه تغییرها پایدار می ماند؛ به گونه ای که در نوشته های دوره جوانی آن را به هـمان روشنی آثار دوره پیری اش است. در فعالیت ادبی افـلاطون چهار دوره الفدوره سقراطی، انتقال، دوره کمال و دوره کهنسالی را می توان از هم تمیز داد.

ویژگی غالب در روش فلسفه افلاطونی جست وجوی حقیقت از طریق دیالکتیک است. افلاطون به تدریج در پروردنِ قوانین اندیشه توفیق مـی یابد و راه را بـرای منطق ارسطویی هموار می سازد. با وجود این روش عقلانی فراگیر در عرصه معرفت ، جریان زیرینی از شهود نیز در فلسفه افـلاطون رخ مـی نماید که به پذیرش روزافزون عنصری غیرعقلانی در ماهیت ذهن منتهی می شود و اهمیت امـور غـریزی را آشکار می سازد؛ یعنی نیروهایی را که از حیات نـاآگاه نـفس سـرچشمه می گیرند.

اندیشه سیاسی افلاطون

افلاطون بدون تردید معمار اصلی فلسفه سیاسی است. آموزه های او بنا کننده اندیشه منسجم سیاسی است. نظریه دولت او در یک سازگاری سیستماتیک با قرائت او از انسان و جامعه و قرائت از عدالت و آرمان بشری واقع شده است. از همین رو آموزه های افلاطون در سده ها، منبع الهام و مورد بحث همه متفکران و معتبرترین محافل فلسفی و سیاسی جهان بوده است. 2 پایه اصلی تفکر سیاسی افلاطون آمیزش عقل و حکومت و نخبه گرایی است. به باور افلاطون همه انسان ها از توانایی و استعداد یکسانی برخوردار نیستند. از این رو نخبگان که نسبت به افراد عادی از نظر هوش و قوه رهبری برتری دارند، شایسته ترین افراد برای بدست دریافت امور کلیدی جامعه بویژه در امر حکومت و قضاوت هستند و اصولا امر حکومت در انحصار زبدگان باید باشد. افلاطون معتقد است که بیشتر انسان های عادی، ساده بین، راحت طلب و فاقد توانایی کشف حقیقت اند و تنها عده اندکی آن هم پس از یک دوران بسیار طولانی آموزش و آزمایش و تربیت روحی، فکری و بدنی در سنین پس از پنجاه سالگی مجاز به مداخله در امر سخت رهبری، حکومت و هدایت انسان ها به سعادت و خوشبختی هستند. دانش و اخلاق که تنها عده اندکی از زبدگان از عهده کسب شان بر می آیند، مهمترین تضمین در برابر خطرات مهمی چون بی لیاقتی، کژروی و فساد حکومت است. افلاطون در آرمانشهر خود یک نظم اجتماعی آرمانی را در برابر بشریت قرار می دهد که 2 پایه اصلی آن عبارت از عدالت و حکومت زبدگان است.

از نگاه افلاطون دمکراسی امری غیر عقلایی است و آزادی موجب بحران در جامعه و مانع دستیابی به انسان ایده آل می شود. اما آن نخبگانی که برای تربیت در آکادمی های مخصوص جهت رهبری جامعه برگزیده می شوند، از دید افلاطون باید از هرگونه تعلق طبقاتی و خانوادگی و داشتن اموال خصوصی و حتی امکان ازدواج منع شوند تا مبادا عدالت و حقیقت فدای انگیزه های دیگر شود. افلاطون در رساله جمهوریت معیارهایی جهت گزینش شایسته ترین افراد برای حکومت پیش می کشد که به عقیده برخی از اندیشه پردازان مدرن از منابع اصلی الهام حکومت های کمونیستی و فاشیستی در گزینش و تربیت کادرهای رهبری بوده است. افلاطون یک دمکراسی مستقیم و گفت وگوی عقلایی در میان گروه اندک نخبگان را در کنار شرایطی مانند جدایی قدرت از ثروت و حکومت فیلسوفان ضامن یک نظم اجتماعی آرمانی و عادلانه می داند.

افلاطون از منظر امروز

اندیشه های افلاطون پس از 2000 سال همچنان از پرنفوذترین آموزه ها در جهانی سیاست است. در جهان امروز بدون تردید 2 ایدئولوژی از نظر قدرت نفوذ و گستردگی و کارآمدی در صدر آموزه های سیاسی قرار دارند که عبارتند از لیبرالیسم و افلاطونیسم (نخبه گرایی). گرچه کاربرد واژه افلاطونیسم چندان رایج نیست، اما خمیرمایه اصلی اندیشه افلاطون همان نخبه گرایی که مترادف با افلاطونیسم است. جوهر اصلی اندیشه افلاطون تاکید اساسی بر نقش و جایگاه کلیدی دانشمندان، کارشناسان و متخصصان در اداره امور جامعه است. افلاطون به رهبری جامعه توسط نخبگان و آموزش دیدگان باوری عمیق دارد و معتقد است که قدرت گیری توده عوام که اسیر احساسات و روزمره گرایی هستند، شیرازه جامعه را از هم می گسلد و بنابراین قدرت واقعی باید در اختیار نخبگان قرار گیرد.

منبع: ایرنا
انتشار: 4 مرداد 1399 بروزرسانی: 5 مهر 1399 گردآورنده: dorezamin.ir شناسه مطلب: 1178

به "خبرنگاران درباره افلاطون" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "خبرنگاران درباره افلاطون"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید